За что Лидия Сейфуллина готова была выцарапать глаза Иосифу Сталину?

Примечания

Шаблон:Примечания

С кен Сейфуллин

Скачать материал (0.03 Мб)

Скачать материал

СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН

(1894-1938)

XX

ғ

асырды

ң

басында

қ

аза

қ

жазба

ә

дебиетінде Абайды

ң

а

ғ

артушылы

қ

, демократты

қ

ба

ғ

ытын, а

қ

ынды

қ

ө

нерде аш

қ

ан соны с

ү

рлеуін

ә

рі

қ

арай жа

ңғ

ырта, замана талабымен

ү

йлестіре жал

ғ

астырушы

қ

аламгерлерді

ң

А. Байт

ұ

рсынов

ұ

йыт

қ

ы бол

ғ

ан аса

қ

уатты шо

ғ

ыры

қ

алыптасты. Со

ғ

ан

ө

зіндік таным-т

ү

сінік, керкемдік

қ

олта

ң

басымен келіп

қ

осыл

ғ

ан жас талант С

ә

кен Сейфуллин не бары 4—5 жылда

ә

д

ебиеттегі т

өң

керісшіл ба

ғ

ытты бастаушы

ә

рі к

ө

рнекті мемлекет

қ

айраткері д

ә

режесіне к

ө

терілді. Оны

ң

шы

ғ

армашылы

қ

ж

ә

не азаматты

қ

та

ғ

дырында халы

қ

ты

ң

бостанды

ғ

ы мен жар

қ

ын болаша

ғ

ын социализммен байланыстыра

қ

арауы шешуші р

ө

л ат

қ

арады. Осы жолда аянбай е

ң

бектенген

ә

мбебап талант барлы

қ

жанрда тамаша туындылар беріп,

ә

дебиетке жа

ң

а образдар, т

ы

ң

та

қ

ырыптар, т

ү

р мен

ө

рнектер

ә

келді. С

ө

йтіп, ол

қ

аза

қ

ты

ң

ке

ң

ес д

ә

уіріндегі

ә

дебиетіні

ң

негізін салушы ж

ә

не сол платформа

ғ

а кірген

қ

аламгерлерд

і

ң

серкесі болды.

Ө

мірбаяны.

XX

ғ

асырда

ғ

ы

қ

аза

қ

по

э

зиясын жа

ң

а т

ү

р, ты

ң

мазм

ұ

нмен байыт

қ

ан а

қ

иы

қ

а

қ

ын, ірі мемлекет

қ

айраткері, сарабдал жазушы, драматург,

ә

дебиет зерттеушісі, республика каламгерлеріні

ң

бетке

ұ

стар беделді серкесі, осылар

ғ

а сал-серілігі мен сирек

ұ

шырасатын сымбаттылы

ғ

ы

қ

осылып, к

ө

зіні

ң

тірісінде-а

қ

а

ң

ыз

ғ

а айнал

ғ

ан С

ә

кен Сейфуллин —

қ

о

ғ

амдык ой-пікір,

ә

деби-м

ә

дени тарихымызда ерекше орын алатын жар

қ

ын т

ұ

л

ғ

а. С

ә

кен Сейфуллин кейін

ө

зі с

ұ

лу таби

ғ

атын талай рет тебірене жырла

ғ

ан

ө

лкеде — А

қ

мола уезі, Нілді болысыны

ң

Бірінші ауылында (

қ

азіргі

Қ

ара

ғ

анды облысыны

ң

Жа

ң

аар

қ

а ауданы) орташа ау

қ

атты кісіні

ң

отбасында д

ү

ниеге келеді.

Ә

кесі Сейфолла серілігі бар домбырашы, саятшы, с

ө

зге шешен кісі екен де, шешесі Жамал

әң

гіме, а

ң

ыз-ертекті к

ө

п білетін

ә

рі н

ә

шіне келтіріп айтатын сали

қ

алы ана болыпты. С

ә

кен

ә

ке мінезін,

ө

нерін бой

ғ

а ж

ұқ

т

ыр

ып, а

н

а

әң

гімелерін жалы

қ

пай ты

ң

дап, зердесіне т

ү

йіп

ө

седі. Айналасына абайшыл,

қ

ылты

ң

-сылты

ң

ы жо

қ

бірто

ғ

а бала болады,

Ұғ

ымтал С

ә

кен ауыл молдасынан о

ң

ай хат танып,

қ

олына т

ү

скен ескілі-жа

ң

алы кітаптарды бас алмай о

қ

иды.

Ә

кесі то

ғ

ыз жасар С

ә

кенді тіл

ү

йренсін деп Нілдідегі таныс орысыны

ң

ү

йіне т

ұ

р

ғ

ызады. С

ә

кен

ә

лгі

ү

йді

ң

таусылмайтын

қ

ара ж

ұ

мысын тияна

қ

ты ат

қ

ара ж

ү

ріп, кемпірінен бір жыл орыс тілін

ү

йренеді. Одан кейін екі жыл зауыт мектебінде о

қ

иды. Болаша

қ

к

ү

рескер а

қ

ын кенішті

қ

алада

ғ

ы зауыт, шахта ж

ұ

мысшыларыны

ң

аянышты

ө

мірімен танысып, ереуілдерін к

ө

ріп, солар

ғ

а б

ү

йрегі б

ұ

рады. Одан кейін бес жылдай А

қ

молада о

қ

ьш, 1913 жылы Омбыда

ғ

ы м

ұғ

алімдер даярлайтьш семинария

ғ

а т

ү

седі, оны 1916 жылы бітіріп шы

ғ

ады. Ол осы жылдары орыс ж

ә

не Еуропа

ә

дебиетін ден

қ

оя о

қ

иды. Абайды сан

қ

айталап, ауыз

ә

дебиеті мен фольклордан мол хабардар болады. С

ө

йте ж

ү

ріп,

ө

ле

ң

жазуды машы

қ

қ

ылады. Ал

ғ

аш

қ

ы

ө

ле

ң

жина

ғ

ы 1914 жылы

Қ

азан

қ

аласында басылып шы

ғ

ады.

Қ

аза

қ

та ол кезге дейін, Ма

ғ

жанды айтпа

ғ

анда, С

ә

кен сия

қ

ты 20 жасында

ө

ле

ң

кітабы шы

ққ

ан ешкім бол

ғ

ан емес.

О

қ

у бітірген со

ң

, елге келіп, ауылда м

ұғ

алім болады. К

ө

п

ұ

замай, 1916 жыл

ғ

ы

ұ

лт-азатты

қ

к

ө

терілісі б

ұ

р

қ

ете т

ү

скенде, а

қ

ын халы

қ

жа

ғ

ына шы

ғ

ады. О

ғ

ан іле-шала патшаны та

қ

тан т

ү

сірген а

қ

пан революциясын а

қ

ын

қ

уана

қ

арсы алады,

қ

аза

қ

елі бостанды

қ

алып, боданды

қ

тан

құ

тылады деп сенеді. Ол дереу А

қ

мола

ғ

а келіп, жа

ң

а заман жолында

ғ

ы к

ү

реске бел шешіп араласады.

Ө

ршіл а

қ

ын, екі тілге бірдей ж

ү

йрік жалынды насихатшы, ал

ғ

ыр да жігерлі, оны

ң

ү

стіне т

ұ

р-т

ұ

рпаты да айта

қ

аларлы

қ

тай келісті б

ұ

ла жігіт тез к

ө

зге т

ү

сіп, к

ө

рнекті т

ұ

л

ғ

а

ғ

а айналады. Коммунистік парт

и

яны

ң

бастауымен халы

қ

бостанды

қ

альш, кедей-кепшік

қ

алы

ң

б

ұқ

ара те

ң

дікке жетеді,

ә

ділдік орнайды деп сенген С

ә

кен бірден социализмді, ке

ң

ес

ө

кіметін жа

қ

тап шы

ғ

ады. А

қ

молада ке

ң

ес

ө

кіметі уа

қ

ытша

құ

лап,

қ

амау

ғ

а алын

ғ

ан С

ә

кен атаман Анненковті

ң

«азап вагонында» к

ө

рмегенді к

ө

ріп, 9 ай дегенде

ә

ре

ң

қ

ашып шы

ғ

ады. Кектемгі лайса

ң

да аш-ары

қ

, ауру а

қ

ын 500 ша

қ

ырым жерді жаяу

ө

тіп, еліне келеді, онда т

ұ

ра

қ

тай алмай, ол кезде ке

ң

ес

ө

кіметі орын тепкен Жетісу

ғ

а келіп, партия, ке

ң

ес органдарыны

ң

ж

ұ

мысына к

ө

мектеседі.

Қ

ым-

қ

уыт, д

ү

рбеле

ң

ді заман шынды

ғ

ы мен романтикасын к

ө

рсеткен «Асы

ғ

ып тез аттанды

қ

«, «Далада», «Кел, жігіттер», «Са

ғ

ындым», «

Қ

амаудан», «Бізд

і

ң

жа

қ

та», «

Қ

аш

қ

ынны

ң

аулы», «Жас

қ

аза

қ

марсельезасы», т.б.

ә

серлі

ө

ле

ң

дері мен «Ба

қ

ыт жолында» драмасы — сол кезе

ң

жемісі.

Тар жол, тай

ғ

а

қ

кешу, тайталас к

ү

ресте шыны

ғ

ып, кемелденген азамат а

қ

ын 20-жылдарды

ң

1 -жартысында ірі мемлекет

қ

айраткері,

ү

лкен саясаткер ретінде к

ө

рінді. 28 жасында

Қ

аза

қ

стан

ү

кіметіні

ң

басшысы, Б

ү

кілода

қ

т

ы

қ

Ат

қ

ару Комитетіні

ң

м

ү

шесі болды. Сонымен

қ

атар

ө

ршіл а

қ

ын жа

ң

а д

ә

уірді жа

ң

аша жырла

ғ

ан,

қ

аза

қ

ә

дебиетіне б

ұ

рын болма

ғ

ан образдар мен т

ү

рлер, с

ө

з оралымдарын

ә

келген шы

ғ

армашылы

ғ

ымен жа

ң

а ба

ғ

ытта

ғ

ы

ә

дебиетке к

ө

шбасшы болды. Кіле

ң

ма

қ

тау

ғ

а

ұ

рынбай,

қ

о

ғ

амды

қ

ө

мірді

ң

к

ө

ле

ң

ке жа

қ

тарын да к

ү

йзеле суреттеді. «Ауыл бай

ғұ

с, мінеки», «Келіншек ойы», «А

қ

са

қ

киік», «Сыр санды

қ

«, т.б. тамаша жырлары мен «А

ққ

уды

ң

айырылуы» атты символикалы

қ

к

ө

ркем поэмасы — осындай д

ү

ниелер. С

ә

кен

ө

з кезіні

ң

та

қ

ырыбына арнал

ғ

ан поэмаларымен

қ

атар, ту

ғ

ан жер с

ұ

лулы

ғ

ын, а

ң

ыздары мен тарихын зор шабытпен

ә

серлі суреттеген ата

қ

ты «К

ө

кшетау» дастанын жазды.

Қ

аза

н

т

өң

керісі т

ұ

сында

ғ

ы аумалы-т

ө

кпелі кезе

ң

шежіресі іспеттес

ө

мірбаянды

қ

«Тар жол, тай

ғ

а

қ

кешу» романы оны

ң

црозалы

қ

кесек туындысы болып табылады.

Ө

міріні

ң

со

ңғ

ы он ша

қ

ты жылында

ғ

ылыми-зерттеу, о

қ

ытушылы

қ

ж

ұ

мыстарымен айналысты,

Қ

аза

қ

стан Жазушылар ода

ғ

ында, газет-журнал редакцияларында ал

қ

а м

ү

шесі болды.

1933 жылы

Қ

аза

қ

стан басшылы

ғ

ына Леон Мирзоян келген со

ң

, м

ә

дени-а

ғ

арту саласында т

ү

рлі

ө

згерістер бай

қ

алады. 1936 жылы республикада

қ

аза

қ

қ

аламгерлері арасында т

ұңғ

ыш рет С. Сейфуллинні

ң

ә

деби

қ

ызметіні

ң

20 жылды

қ

мерейтойы ке

ң

к

ө

лемде атап

ө

тіліп, а

қ

ын Е

ң

бек

Қ

ызыл Ту орденімен марапатталады. Біра

қ

кеп

ұ

замай 37 жылды

ң

н

ә

убетінде

ө

зі

құ

р

ғ

ан Ке

ң

ес

ү

кіметіні

ң

т

ү

рмесінде жан т

ү

ршігерлік

қ

инау мен

қ

орлы

қ

к

ө

ріп, есіл ер 44 жасында опат болды. А

қ

ын

1956

жылы

толы

ғ

ынан

а

қ

талды

.  

image Листать вверхЛистать вниз Получить код Скачивание материала начнется через 51 сек.Скачать материал (0.03 Мб)Скачать материал (0.03 Мб)

Нравится материал? Поддержи автора!

Сәкеннің болмысы қандай болған?

Сәкеннің адамды сыйлау әдеті қызық болатын. Оны дәреже емес, тек адамның басы ғана билейтін. Өзіне ірілік көрсетпек болған адам Сәкеннің сый-құрметінен құр алақан қалатын. Ал өзін тең көргендерге, жолым, жасым үлкен деп маңғазданбағандарға Сәкеннің жүзі де жылы, инабаты да мол болатын. Арысымның тағы бір мінезі мен үшін ыстық. Ол менің сөзімнен, не ісімнен бір нәрсені ұнатпай қалса, соның терістігін көбіне әзілмен ескертіп отыратын. Сәкеннің енді бір ерекше мінезі әсемдікке, сұлулыққа құштарлығы еді. Ол өз бойының сәні мен тазалығын қатты қадірлейтін. Оның кербездігі ақ жанының сыртқы айнасы еді. Олпы-солпы жүруді мейлінше ұнатпайтын, үй ішінде мұнтаздай тазалық пен тәртіптілік, әсемдік пен жарасымдылық болуын талап ететін (Жары Гүлбахрамның естелігінен).

Сәкен өсек айтуды білмейтін кісі еді. Оның біреуді біреуге шағыстырғанын немесе біреуді сырттан кінәлағанын естіген де, көрген де кісі жоқ. Не айтқысы келсе де, бетке айтатын. Бір көрген кісіге Сәкен тәкаппар сияқтанатын еді. Үлкенсуді ұнатпайтын. Ұнатпайтын адамымен сөйлеспейтін, қыдыруды жек көретін. Ол музыканы, әнді өте сүюші еді. Домбыраны бір сыдырғы әдемі, ықылас қоя тартатын. Сәкен ешкіммен лезде достаса қоймайтын. Достаса қалғандай болса, біржола берілетін.

Сәкен аса балажанды адам еді. Үлкендерге «кісі киіктеу» ол, бала көрсе жанаса, жұғыса кететін. Туған інісі Мәжиттің жирен шашты балаларын емірене құшақтап отырғанын талай көрдік. 1937 жылы көктемінде туған ұлымның атын мен Ботажан деп қойдым. Содан кейін біздің үйге бір келгенінде, жас нәрестені алдына алып отырып: «Аты кім?» деді Сәкен. Мен «Ботажан» дегенде Сәкен күліп: «Бұзаужан» деп неге қоймадың?» деді…Баланы Сәкен иіскеуші еді де, сүймеуші еді. «Неге?» десең, «Өмірде кісіні сүйіп көрген жоқпын» ,- дейтін. «Әйелді ше?» «Оны да»…(Сәбит Мұқановтың естелігінен)

Творческий путь

Через пару лет после, Сейфуллин Жолбарыс вновь вернулся в Алматы уже с твёрдым намерением остаться здесь и активно развиваться. Он поступил на работу в ансамбль «Гульдер» на позицию аранжировщика. Талантливого парня быстро заметили, тем более, что как оказалось, Жолбарыс, может не только «собирать» музыку, но и сочинять её.

Первой с кем он стал сотрудничать, как автор песен стала Бахыт Шадаева, затем это были Нурлан Абдуллин, Нагима Ескалиева, Роза Рымбаева и др. Спустя некоторое время настал момент, когда Сейфеллин понял, что может работать самостоятельно и сделал ещё больший упор на композиторскую карьеру, чем на исполнительскую. Результатом стали десятки произведений для разных инструментов, среди которых есть и кобыз, и саксафон, и домбра и др. Жолбарыс Сейфуллин песни не переставал писать и петь. Он радовал слушателей такими хитами как «Сені іздедім», «Арнау», «Қайдасың қайда» и многие другие. Сейчас артиста на публике можно увидеть уже не так часто: он предпочитает появляться только на своих творческих концертах. Сейфуллин Жолбарыс в других местах выступает редко и то только по просьбе друзей.

Начинающий революционер и поэт

Не мог не подвергнуться передовому влиянию и Сакен Сейфуллин. Биография юноши в 1914 году ознаменовалась двумя важными событиями. Во-первых, начинающий поэт вступил в революционную организацию «Единство», состоящую из казахских националистов, а во-вторых, тогда же вышел его первый сборник стихов «Минувшие дни».

На политическом поприще Сакен делал успехи. Он много выступал на тайных собраниях революционеров и оттачивал свое искусство ритора. Тогда же молодой человек попал под наблюдение царской охранки. В «Минувших днях» поэт с горечью рассуждал о судьбе своего народа. Сакену не нравилось нищее состояние большинства казахов и засилье устаревших патриархальных обычаев в аулах.

Оцените статью
Рейтинг автора
4,8
Материал подготовил
Максим Коновалов
Наш эксперт
Написано статей
127
А как считаете Вы?
Напишите в комментариях, что вы думаете – согласны
ли со статьей или есть что добавить?
Добавить комментарий